Jump to content
Mal

Kara delik açıklamasına geri sayım

Öne çıkan mesajlar

§ 10 Nis 2019, 17:54
53 dakika önce, Norak dedi ki:

5aec114a19ee861f008b4855-750-370.jpg

abi sauron benziyo eyv

bi de karanlıkda biri sigara içiyor sanki 😁

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 11 Nis 2019, 04:38

Bu arada Bogazici'ndeki 4 tane fizik hocamin kurdugu bir facebook sayfasi var, ara sira boyle kaliteli populer bilim tadinda paylasimlar yapiyorlar, linki su: 

Alıntı

 

KARADELİK “GÖLGESİ”NİN RESMİ

Evet, Event Horizon Telescope ekibi bugün açıklamayı yaptı: M87 galaksisinin merkezindeki süper-yüksek kütleli karadeliğin (SYKkd) “gölgesi”nin resmi oluşturuldu. Gölge, gözlemin hata payı dahilinde, Einstein’ın Genel Görelilik kuramından oluşturulan beklentilere uyuyor. Yani Einstein’ın kuramı için şimdiye kadar yapıl(a)mamış yeni bir test uygulanmış oldu, ve kuram bu testi de geçti.

Ancak, resim bildiğimiz anlamda bir fotoğraf değil, çünkü görünür ışığın bir fotoğraf filmine ya da CCD algıç üzerine odaklanması ile oluşmadı. Bir kere, görünür ışık (dalgaboyu ~ 500 nm) yerine 1.3 mm dalgaboyundaki radyo dalgaları kullanıldı. Ancak, bir problemimiz var: Bir teleskopun çözünürlüğünün bir ölçüsü, teleskopun büyüklüğünü kullanılan dalgaboyuna bölerek bulunuyor. Radyo dalgalarının dalgaboyu görünür ışıktan çok daha uzun olduğu için, çözünürlükleri de çok daha kötü oluyor. Örneğin büyük bir teleskopun aynası 5 m civarındadır, bu da çözünürlük ölçüsü olarak 5m/500nm = 10 milyon verir. Halbuki 1 m dalgaboyunda çalışan 50 m’lik bir radyoteleskop için bu ölçü yalnızca 50 olur.

Öte yandan, radyoteleskoplarla, optik teleskoplarda yapamayacağımız bir numara yapabiliyoruz: Arasında örneğin 1 km olan iki teleskopu elektronik olarak birbirine bağlayarak 1 km’lik bir teleskopumuz varmışcasına çözünürlük elde edebiliyoruz. ABD’de New Mexico eyaletindeki VLA tesisinin resimlerini görmüşsünüzdür… İşte Event Horizon Telescope projesinde dünyanın dört bir tarafındaki (şimdilik) sekiz radyoteleskop kullanılarak tüm dünya büyüklüğünde bir sanal teleskop oluşturuldu. Dalgaboyu da 1.3 mm olunca, çözünürlük ölçüsü yaklaşık 10000km/1.3mm = 7 milyar, yani en iyi optik teleskoptan 700 kat daha iyi oldu.

Bu SYKkd’ler galaksilerin birçoğunun merkezinde var, bizimkinde de. Bizimki bizden 30000 ışıkyılı uzaklıkta, ve 4 milyon güneş kütleli, adı da Sagittarius A* (neden diye sormayın, uzun hikaye). Bu resmi cekilen ise, yaklaşık 55 milyon IY uzaklıkta (başka galakside sonuçta), ve 6.5 milyar güneş kütleli. Yani devin de devi. Olay ufku yarıçapı, yani kara deliğin uzayda kapladığı yerin ölçüsü, 20 milyar km, yani Neptün yörüngesinin 5 misli. “Gölge” bölgesi de bunu 2-2.5 misli; görüntüde ortada görünen karanlık kesim orası.

Karadeliğin etrafında bir gaz-toz bulutu var mutlaka. Çünkü etrafındaki nesneleri çekiyor; ama karadelik, kütlesine göre çok küçük bir cisim (mesela bizim Güneş bir kd’e dönüştürülürse yarıçapı 3 km olur, büyükçe bir göktaşı kadar ancak — tabii kütlesi baki); bu yüzden bu gaz-toz bulutu çok sıkışıyor: Dar bir kapıdan çıkmaya calışan bir kalabalık düşünün. Bu sıkışıklık yüzünden ısınıyor, bu yüzden de ışıyor. Bu ışığın bir kısmını karadelik yutuyor, bir kısmını saptırıyor güçlü çekimiyle, bir kısmı da bize ulaşıyor. İşte bulutun, ışıkları bize ulaşamayan (yutulan ve sapan) bölgelerini biz gölge olarak görüyoruz. Işık ulaşan kesim de parlak halka.

İki soru: Birincisi, neden 1.3 mm dalgaboyu? Anlaşılan diğer dalgaboyları, bulutun dış kesimdeki o kadar sıcak olmayan bölgelerde soğuruluyor, o dalgaboyu soğurulmadan çıkmaya en müsait olan dalgaboyu/frekans. İkincisi, neden bizimkine bakmadılar, sonuçta daha yakın? Ama daha küçük. 1800 misli daha yakın, ama 1600 misli daha küçük; yani açısal olarak hemen hemen aynı. Ama bizim galaksinin düzleminde, yani bizimle Sagittarius A* arasında epey gaz/toz bulutu var, bu da ışığın geçmesini engelliyor. Yalnızca bazı radyo ve bazı kızılötesi dalgaboyları bu bulutlardan geçebiliiyor; o radyo dalgaboylarında Sagittarius A*’ı da gözlemlemişler, ama anlaşılan M87’nin verileri daha temizdi, önce onu yaptılar. Büyük ihtimalle en iyi geçen dalgaboyu bile biraz soğuruluyordur bizim bulutlarda.

Bir diğer olasılık da şu: Bizimkinin etrafında yörüngede olan yıldızların varlığını da biliyoruz (kızılötesi’nde gözlemlenebiliyorlar). Belki onların hareketi, dolayısıyla SYKkd civarındaki uzay-zaman geometrisi hakkında da gözlemler yapıyorlardır, onun gözlemi/analizi daha uzun sürüyor olabilir.

Sonucta, bugünkü tarihi bir gözlemdi. İlk kez bir karadeliğin bir tür resmi çekilmiş oldu; ayrıca görüntü de Genel Görelilik kuramı ile (şimdiye kadar kuram bu sartlarda test edilememiş olmasına rağmen) uyumlu çıktı. Büyüksün Einstein!

 

 

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 11 Nis 2019, 05:15

 

niçin o şekilde bi image çıktığını daha yayınlanmadan önce açıklıyor güzel şekilde

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 11 Nis 2019, 06:05

Vidyo güzelmiş ya baya bilale anlatır gibi anlatmış karmaşık bi mevzuyu hllgz 👍

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 12 Nis 2019, 12:39

f96.jpg

çok büyük olay gerçekten, bugünleri de gördük. daha ileride daha netini de çekerler.

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 13 Nis 2019, 10:26

resimlerin birleştirilmesindeki metodu geliştiren öğrencinin foto çekilmeden önceki konuşması türkçe altyazı seçilebiiyor

 

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 13 Nis 2019, 10:45

kiz makyajsiz daha guzelmis. Safinaza benzemis boyle

would not band

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 13 Nis 2019, 10:57

ogrenci mi? asdfa. doktor hanim diceksiniz!

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 13 Nis 2019, 11:09

Akademide ya profsun ya ogrencisin ya arasi yok 🙂

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 13 Nis 2019, 11:11

doktor

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 13 Nis 2019, 11:13

benim anlamadığım neden iki sene önce hemen hemen aynı resim varken bu konuşma varken, şimdi hype yaptırdılar?
neden ısrarla optik dediler, regen algoritması ile birleştirdikleri görüntüler için.
bu kız alelade bir safinaz iken neden bir anda parlatıldı ve önümüze kondu?
resmi canlı yayını 150k kişi izlerken, pisa skorları yerlerde sürünen sadece türkiyeden bile 75k kişi canlı yayın izliyordu.
ezcümle;
reelpolitikte zamanlama önemli.
 

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 13 Nis 2019, 11:16

ACEM KARADELIK!

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 13 Nis 2019, 11:36

elkizina cok prim vermek istemeyen yerli ve milli doktor hanim dinleyebilir.

 

 

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 13 Nis 2019, 11:36

kız grad student mış

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 13 Nis 2019, 13:13

bu cirkin

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 13 Nis 2019, 14:36

Kiz ted talk un sonunda projeyi ‘ben dusundum, astrofizikcilerle birlikte bir araya getirdik’e getirdi gibi geldi olayi da, yanlis anlamis olma ihtimalim var. eger oyleyse astrofizikci olmadan boyle biseyi akil etmesi falan baya buyuk basari mk.

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 13 Nis 2019, 14:37

Kizin konusurken gozunden isik sacmasi, heyecani falan da muazzam. 

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş
§ 13 Nis 2019, 14:42

imagingci o, yani o kismini dusunup astrofizikcilere sen istiyor kara delik fotosu, iste boyle cekeriz demis olabilir.

 

proje 20 yil once filan basliyo zaten, bu kiz daha algebra ogreniyoken.

aquila tarafından düzenlendi

Bu mesajı paylaş


Bu mesajın linki
Sosyal ağlarda paylaş

Yorum yazmak için üye olun veya giriş yapın

Yorum yazmak için üye olmanız lazım

Üye ol

Kayıt olun ve aramıza katılın!

Yeni bir hesap oluştur

Giriş yap

Zaten üyemiz misin? O halde giriş yap

Hemen giriş yap



×
×
  • Yeni Oluştur...